استاندارد ملی ایران ISIRI 3132 مرجع اصلی تعیین مشخصات فنی میلگردهای فولادی مورد استفاده در بتن مسلح است. این استاندارد با مشخص کردن الزامات مربوط به خواص مکانیکی، ترکیب شیمیایی، ابعاد، وزن، شکل آج و روشهای کنترل کیفیت، به ارزیابی انطباق میلگرد با معیارهای فنی کمک میکند. در این مقاله با آخرین ویرایش استاندارد 3132، انواع ردههای میلگرد، مشخصات فنی و روشهای تشخیص میلگرد استاندارد آشنا میشوید.
هنگام خرید میلگرد، فقط توجه به قطر، وزن و نام کارخانه کافی نیست. یکی از مهمترین مواردی که کیفیت و انطباق فنی این محصول را مشخص میکند، استاندارد تولید آن است. میلگردی که در سازههای بتنی استفاده میشود باید از نظر مقاومت کششی، تنش تسلیم، ترکیب شیمیایی، شکل آج و ویژگیهای هندسی با الزامات فنی مشخصی مطابقت داشته باشد.
در ایران، استاندارد ملی ISIRI 3132 مرجع اصلی تعیین ویژگیها و روشهای آزمون میلگردهای فولادی گرمنوردیده ساده و آجدار برای تسلیح بتن است. این استاندارد در سال 1403 مورد تجدیدنظر سوم قرار گرفت و با عنوان INSO 3132:2025 منتشر شد.
اما این استاندارد دقیقاً چه مواردی را مشخص میکند؟ تفاوت ردههای مختلف میلگرد چیست و خریداران چگونه میتوانند مشخصات محصول را بررسی کنند؟ در ادامه، مهمترین الزامات استاندارد 3132 و نکاتی را که هنگام خرید میلگرد اهمیت دارند، بررسی میکنیم.
استاندارد ملی ایران 3132 مجموعهای از الزامات فنی برای میلگردهای فولادی گرمنوردیده ساده و آجدار است که برای مسلح کردن بتن مورد استفاده قرار میگیرند.
این استاندارد توسط سازمان ملی استاندارد ایران تدوین شده و هدف آن تعیین ویژگیهای محصول، روشهای کنترل کیفیت و آزمونهایی است که برای ارزیابی انطباق میلگرد با مشخصات مورد انتظار انجام میشوند.
دامنه کاربرد این استاندارد شامل میلگردهای گرمنوردیدهای است که بهصورت شاخه یا کلاف تولید میشوند؛ همچنین میلگردهایی که تحت فرایند کوئنچ و برگشت کنترلشده قرار گرفتهاند، در محدوده آن قرار میگیرند.
در مقابل، میلگردهای مورد استفاده در بتن پیشتنیده و قلابهای مخصوص بلندکردن و جابهجایی بار در دامنه کاربرد این استاندارد نیستند.
استاندارد 3132 تنها به تعیین مقاومت میلگرد محدود نمیشود و موضوعاتی مانند موارد زیر را نیز پوشش میدهد:
بنابراین، برای تشخیص کیفیت میلگرد باید مجموعه این ویژگیها بررسی شود و نمیتوان صرفاً براساس ظاهر یا وزن درباره استاندارد بودن آن تصمیم گرفت.
استاندارد 3132 از زمان تدوین اولیه تاکنون چندین بار مورد بازنگری قرار گرفته است. نسخه سال 1392 با عنوان تجدیدنظر دوم شناخته میشود و نسخه جدید در سال 1403 با عنوان تجدیدنظر سوم به تصویب رسیده است.
این نسخه با شماره INSO 3132:2025 منتشر شده و جایگزین ویرایش سال 1392 شده است.
در تدوین نسخه جدید از مراجع بینالمللی مختلفی استفاده شده است که از جمله آنها میتوان به استانداردهای زیر اشاره کرد:
یکی از موضوعات مهم در نسخه جدید، ارائه طبقهبندی مشخصتر میلگردها براساس رده فولاد و خواص مکانیکی است. همچنین الزامات مربوط به نشانهگذاری، گواهینامه فنی، ترکیب شیمیایی و آزمونهای کنترل کیفیت در این نسخه مورد توجه قرار گرفتهاند.
به همین دلیل، هنگام مطالعه مشخصات میلگرد باید به سال ویرایش استاندارد نیز توجه کرد؛ زیرا برخی اطلاعاتی که در منابع قدیمی مشاهده میشوند، ممکن است با الزامات نسخه جدید یکسان نباشند.

یکی از مهمترین بخشهای استاندارد 3132، طبقهبندی میلگردها براساس شکل ظاهری و مشخصات مکانیکی است.
در تجدیدنظر سوم این استاندارد، میلگردها در هفت رده فولادی معرفی شدهاند:
نوع میلگرد | علامت مشخصه | شکل آج |
میلگرد ساده | S240 | بدون آج |
میلگرد آجدار | S340 | مارپیچ |
میلگرد آجدار | S400 | جناقی |
میلگرد آجدار | S420 | جناقی |
میلگرد آجدار | S500 | مرکب |
میلگرد آجدار | S550 | مرکب |
میلگرد آجدار | S690 | مرکب |
عدد درجشده در علامت مشخصه، حداقل استحکام تسلیم اسمی میلگرد برحسب مگاپاسکال را نشان میدهد.
برای مثال، S400 به میلگردی اشاره دارد که حداقل استحکام تسلیم آن 400 مگاپاسکال است.
میلگرد ساده دارای سطحی صاف و بدون برجستگی است. در مقابل، میلگرد آجدار دارای برجستگیهایی روی سطح خود است که به ایجاد درگیری مکانیکی بهتر با بتن کمک میکنند.
در میلگردهای آجدار، شکل و هندسه آجها اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل استاندارد 3132 برای ارتفاع، فاصله، زاویه و سایر ویژگیهای هندسی آجها الزامات مشخصی تعیین کرده است.
این سه رده از میلگردهای آجدار، از نظر شکل آج و خواص مکانیکی تفاوت دارند.
میلگرد S340 دارای آج مارپیچ است، درحالیکه S400 و S420 آج جناقی دارند. ردههای S500، S550 و S690 نیز در گروه میلگردهای آجدار مرکب قرار میگیرند.
انتخاب هرکدام از این محصولات باید براساس نقشههای اجرایی، محاسبات سازه و نظر مهندس محاسب انجام شود. بالاتر بودن عدد رده مقاومتی بهتنهایی به معنای مناسبتر بودن میلگرد برای تمام پروژهها نیست.
خواص مکانیکی یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی میلگرد است. این ویژگیها نشان میدهند فولاد در برابر نیروهای کششی و تغییر شکل چه رفتاری دارد.
سه مشخصه مهم در این بخش عبارتاند از:
1. استحکام تسلیم: مقدار تنشی که در آن تغییر شکل پلاستیک میلگرد آغاز میشود.
2. استحکام کششی: بیشترین تنش کششی ثبتشده در آزمون کشش براساس سطح مقطع اسمی نمونه.
3. ازدیاد طول: میزان افزایش طول نمونه پس از آزمون کشش که یکی از شاخصهای بررسی شکلپذیری فولاد است.
جدول زیر مقادیر اصلی خواص کششی ردههای میلگرد را براساس تجدیدنظر سوم استاندارد 3132 نشان میدهد:
رده فولاد | حداقل استحکام تسلیم (MPa) | حداکثر استحکام تسلیم (MPa) | استحکام کششی (MPa) |
S240 | 240 | ـ | 360 |
S340 | 340 | ـ | 500 |
S400 | 400 | 525 | 550 |
S420 | 420 | 545 | 550 |
S500 | 500 | ـ | 650 |
S550 | 550 | 675 | 690 |
S690 | 690 | ـ | 790 |
علاوه بر این مقادیر، استاندارد برای نسبت استحکام کششی به استحکام تسلیم و درصد ازدیاد طول نیز حداقلهایی تعیین کرده است.
برای نمونه، حداقل نسبت استحکام کششی به استحکام تسلیم برای ردههای S240 تا S550 برابر 1٫25 و برای S690 برابر 1٫10 است.
این شاخصها در کنار یکدیگر به ارزیابی رفتار مکانیکی میلگرد کمک میکنند و نشان میدهند چرا بررسی یک عدد بهتنهایی برای شناخت کیفیت فولاد کافی نیست.
وزن میلگرد یکی از مشخصاتی است که هم در کنترل کیفیت و هم در محاسبات خرید اهمیت دارد. استاندارد 3132 برای قطرهای مختلف، وزن اسمی هر متر میلگرد و محدوده رواداری مجاز را مشخص کرده است.
چند نمونه از وزنهای اسمی میلگرد براساس جدول استاندارد عبارتاند از:
قطر میلگرد (mm) | وزن هر متر (kg) | رواداری وزن میلگرد آجدار |
10 | 0٫616 | ±6٪ |
12 | 0٫888 | ±6٪ |
14 | 1٫210 | ±5٪ |
16 | 1٫580 | ±5٪ |
18 | 2٫000 | ±5٪ |
20 | 2٫470 | ±5٪ |
22 | 2٫980 | ±5٪ |
25 | 3٫850 | ±4٪ |
28 | 4٫830 | ±4٪ |
32 | 6٫310 | ±4٪ |
برای مثال، وزن اسمی هر متر میلگرد 16 برابر 1٫58 کیلوگرم است. بنابراین وزن اسمی یک شاخه 12 متری از این محصول به حدود 18٫96 کیلوگرم میرسد.
نکته مهم اینکه وزن اسمی با وزن واقعی یکسان نیست. استاندارد برای هر قطر، محدوده انحراف مجاز تعیین کرده است و وزن واقعی باید در همین محدوده قرار داشته باشد.
در نتیجه، هنگام خرید میلگرد بهتر است وزن محصول با مشخصات استاندارد همان قطر مقایسه شود.

ترکیب شیمیایی فولاد تأثیر مستقیمی بر رفتار مکانیکی، قابلیت شکلپذیری و شرایط جوشکاری آن دارد.
در استاندارد 3132، میزان مجاز عناصر مختلفی مانند کربن، سیلیسیم، منگنز، فسفر و گوگرد مشخص شده است.
از میان این عناصر، کربن نقش مهمی در تعیین سختی و استحکام فولاد دارد. افزایش مقدار آن میتواند بر شکلپذیری و جوشپذیری تأثیر بگذارد.
همچنین منگنز در افزایش استحکام فولاد نقش دارد و مقدار فسفر و گوگرد نیز باید تحت کنترل باشد؛ زیرا مقادیر نامناسب این عناصر میتوانند بر خواص محصول اثر منفی بگذارند.
یکی دیگر از شاخصهای مهم در این بخش، کربن معادل یا CEV است که از ترکیب درصد چند عنصر شیمیایی محاسبه میشود.
کربن معادل در ارزیابی قابلیت جوشکاری فولاد اهمیت دارد و در استاندارد 3132 برای ردههای مختلف میلگرد محدودیتهای مشخصی در نظر گرفته شده است.
برای بررسی استاندارد بودن میلگرد، بهتر است چند مشخصه بهصورت همزمان بررسی شوند.
براساس تجدیدنظر سوم استاندارد 3132، روی تمامی شاخههای میلگرد آجدار باید اطلاعات مشخصی بهصورت خوانا و دائمی حک شده باشد.
این اطلاعات شامل موارد زیر است:
برای مثال، کدهای مشخصه S340، S400 و S420 بهترتیب با کدهای J، C و H در سیستم نشانهگذاری استاندارد مرتبط هستند.
نکته قابل توجه اینکه میلگردهای ساده مشمول این استاندارد الزام عمومی برای حک نشانه روی شاخه ندارند، مگر اینکه میان تولیدکننده و خریدار توافق شده باشد.
سطح میلگرد باید از عیوب مضری مانند ترک، تاخوردگی و نواقصی که بر خواص مکانیکی تأثیر منفی میگذارند، عاری باشد.
وجود زنگزدگی شدید که باعث کاهش سطح مقطع یا خروج جرم واحد طول از محدوده مجاز شود نیز قابل قبول نیست.
البته وجود هرگونه زنگزدگی سطحی به معنای غیراستاندارد بودن میلگرد نیست و باید شدت آن و تأثیرش بر مشخصات محصول بررسی شود.
یکی از روشهای بررسی مشخصات محصول، اندازهگیری وزن و مقایسه آن با مقادیر اسمی استاندارد است.
همچنین قطر اسمی، سطح مقطع و رواداریهای ابعادی باید با جداول استاندارد مطابقت داشته باشند.
با این حال، بررسی ظاهری و وزن بهتنهایی برای تأیید انطباق کامل محصول کافی نیست.
یکی از مهمترین الزامات تجدیدنظر سوم استاندارد 3132، ارائه گواهینامه فنی برای هر محموله میلگرد آماده عرضه به بازار است.
این گواهینامه باید اطلاعاتی مانند نام تولیدکننده، رده میلگرد، قطر اسمی، شماره ذوب یا بهر، مشخصات شیمیایی و خواص مکانیکی را دربرگیرد.
در نسخه جدید، امکان دسترسی الکترونیکی به گواهینامه فنی از طریق کد QR درجشده روی پلاک بسته یا نشانی وبگاه تولیدکننده نیز پیشبینی شده است.
برای اطمینان بیشتر، اطلاعات درجشده روی بسته باید با مشخصات گزارش آزمون و محصول تحویلی مطابقت داشته باشند.
استاندارد 3132 روشهای مختلفی را برای ارزیابی ویژگیهای میلگرد تعیین کرده است. این آزمونها کمک میکنند مشخص شود محصول از نظر مشخصات مکانیکی، شیمیایی و هندسی با الزامات استاندارد مطابقت دارد یا خیر.
مهمترین آزمونهای مطرحشده در این استاندارد عبارتاند از:
نتایج این آزمایشها در کنار بازرسی ظاهری و بررسی مدارک فنی، مبنای ارزیابی انطباق محصول با استاندارد هستند.
آشنایی با استاندارد 3132 به خریداران کمک میکند مشخصات محصول را دقیقتر بررسی کنند؛ اما انتخاب میلگرد مناسب به نیاز پروژه نیز بستگی دارد.
پیش از خرید بهتر است موارد زیر را در نظر بگیرید:
1. قطر و رده مقاومتی میلگرد باید با نقشههای اجرایی و مشخصات فنی پروژه مطابقت داشته باشد.
2. نام کارخانه تولیدکننده و علائم حکشده روی محصول را بررسی کنید.
3. وزن واقعی میلگرد را با وزن اسمی و رواداری مجاز استاندارد مقایسه کنید.
4. گواهینامه فنی و نتایج آزمون محموله را مورد توجه قرار دهید.
5. از تطابق محصول تحویلی با مشخصات ثبتشده در سفارش اطمینان حاصل کنید.
همچنین نباید صرفاً به دلیل بالاتر بودن مقاومت اسمی یک رده، آن را جایگزین رده دیگری کرد. انتخاب نهایی باید براساس طراحی سازه و تأیید متخصص مربوطه باشد.

استاندارد ملی ایران ISIRI 3132 یکی از مهمترین مراجع فنی برای تعیین ویژگیهای میلگردهای فولادی مورد استفاده در بتن مسلح است. این استاندارد با مشخص کردن الزامات مربوط به ترکیب شیمیایی، خواص مکانیکی، ابعاد، وزن، شکل آج و روشهای آزمون، معیار مشخصی برای ارزیابی کیفیت و انطباق میلگرد فراهم میکند.
با انتشار تجدیدنظر سوم در سال 1403، طبقهبندی ردههای فولادی از S240 تا S690 و الزامات مرتبط با نشانهگذاری و گواهینامه فنی در نسخه جدید مورد توجه قرار گرفتهاند.
بنابراین، هنگام انتخاب میلگرد نباید تنها به نام کارخانه یا قیمت محصول توجه کرد. بررسی مشخصات فنی، وزن، علائم حکشده و گواهینامه محموله میتواند به انتخاب آگاهانهتر کمک کند.
برای بررسی موجودی و خرید انواع میلگرد از کارخانههای معتبر، میتوانید به سایت همکارآهن مراجعه کنید. همکارآهن با تأمین محصولات فولادی از کارخانهها، امکان بررسی و خرید محصولات مورد نیاز پروژههای ساختمانی و صنعتی را فراهم میکند.
1. استاندارد ISIRI 3132 چیست؟
استاندارد ملی ایران 3132 مجموعه الزامات فنی مربوط به میلگردهای فولادی گرمنوردیده ساده و آجدار برای تسلیح بتن است که مشخصات فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و روشهای آزمون آنها را تعیین میکند.
2. آخرین ویرایش استاندارد میلگرد 3132 مربوط به چه سالی است؟
تجدیدنظر سوم این استاندارد در سال 1403 تصویب و با عنوان INSO 3132:2025 منتشر شده است. این نسخه جایگزین ویرایش سال 1392 شده است.
3. ردههای میلگرد در استاندارد جدید 3132 کداماند؟
در نسخه جدید، میلگردها در هفت رده S240، S340، S400، S420، S500، S550 و S690 طبقهبندی شدهاند.
4. تفاوت میلگرد S400 و S500 چیست؟
این دو میلگرد از نظر شکل آج و خواص مکانیکی تفاوت دارند. S400 دارای آج جناقی و حداقل استحکام تسلیم 400 مگاپاسکال است؛ درحالیکه S500 دارای آج مرکب و حداقل استحکام تسلیم 500 مگاپاسکال است.
5. آیا وزن میلگرد باید دقیقاً با جدول استاندارد برابر باشد؟
خیر. استاندارد 3132 برای وزن واحد طول میلگردها رواداری مشخصی تعیین کرده است. بنابراین وزن واقعی میتواند در محدوده مجاز با وزن اسمی تفاوت داشته باشد.
6. چگونه میتوان استاندارد بودن میلگرد را بررسی کرد؟
بررسی علائم حکشده، مشخصات ظاهری، ابعاد، وزن، گواهینامه فنی و نتایج آزمونهای مکانیکی و شیمیایی از مهمترین روشهای ارزیابی انطباق میلگرد با استاندارد هستند.
7. آیا تمام میلگردهای آجدار باید علائم حکشده داشته باشند؟
بله. طبق تجدیدنظر سوم استاندارد 3132، میلگردهای آجدار مشمول این استاندارد باید نام سازنده، کد فرایند تولید، کد مشخصه میلگرد و قطر اسمی را روی شاخه داشته باشند.
لطفا نظر خود را در خصوص مطلب فوق در جهت بهتر شدن مطالب سایت با ما به اشتراک بگذارید.
همچنین در صورتی که سوالی دارید برای ما بنویسید تا در اسرع وقت پاسخگوی شما باشیم.